System taryf gwarantowanych, znany jako Feed-in-Tariff (FiT), to mechanizm wsparcia dla producentów energii z odnawialnych źródeł (OZE), który zapewnia im stałą, gwarantowaną cenę za energię wprowadzoną do sieci. W Polsce jest on uregulowany Ustawą o odnawialnych źródłach energii. System ten jest przeznaczony dla instalacji o mocy do 500 kW i polega na prawie do sprzedaży energii sprzedawcy zobowiązanemu po stałej cenie, wynoszącej 90% ceny referencyjnej dla danego typu instalacji. Zrozumienie tego mechanizmu jest kluczowe dla rolników i przedsiębiorców rozważających inwestycje w OZE, zwłaszcza w kontekście porównania z nowym systemem net-billingu.
Feed-in-Tariff w Polsce: Wszystko, co musisz wiedzieć o systemie taryf gwarantowanych
System taryf gwarantowanych, czyli Feed-in-Tariff (FiT), to mechanizm wsparcia dla producentów energii elektrycznej pochodzącej ze źródeł odnawialnych. Jego głównym założeniem jest zapewnienie stabilności finansowej inwestorom poprzez zagwarantowanie stałej, z góry określonej ceny za każdą megawatogodzinę (MWh) energii wprowadzonej do sieci elektroenergetycznej. Chociaż polskie prawo przeszło znaczące zmiany w zakresie wsparcia dla OZE, a dla nowych instalacji fotowoltaicznych wprowadzono system net-billingu, zrozumienie zasad FiT jest nadal istotne. Pozwala ono ocenić historyczne uwarunkowania rynku, a przede wszystkim zrozumieć, dla jakich specyficznych technologii i w jakim zakresie system ten nadal funkcjonuje. Warto również znać podstawowe różnice między FiT, FIP (Feed-in-Premium) a net-billingiem, aby świadomie analizować dostępne opcje wsparcia.
Jak dokładnie działa system Feed-in-Tariff (FiT)?
Mechanizm systemu FiT opiera się na prostym, ale skutecznym założeniu: gwarantuje sprzedaż energii po z góry ustalonej cenie przez określony czas. W polskim kontekście oznacza to, że wytwórca ma prawo sprzedawać wyprodukowaną energię elektryczną po stałej cenie, która jest ustalana indywidualnie dla danego typu instalacji i jej mocy. Ta gwarancja obowiązuje przez 15 lat od momentu uruchomienia instalacji, jednak nie dłużej niż do 31 grudnia 2035 roku. Takie rozwiązanie zapewnia inwestorom niezbędną stabilność finansową i przewidywalność przychodów, co jest kluczowe przy planowaniu zwrotu z inwestycji w technologie OZE.
Kluczową rolę w zarządzaniu systemem FiT odgrywa Urząd Regulacji Energetyki (URE). To właśnie URE ustala ceny referencyjne, które stanowią podstawę do wyliczenia ceny zakupu energii w systemie FiT. Zgodnie z przepisami, cena, po której sprzedawca zobowiązany odkupuje energię od wytwórcy w ramach FiT, wynosi 90% ustalonej ceny referencyjnej. Ta cena referencyjna jest publikowana przez URE i uwzględnia specyfikę danej technologii OZE oraz jej potencjał.
W systemie FiT kluczową postacią jest "sprzedawca zobowiązany". Jest to podmiot, który na mocy prawa jest zobowiązany do zakupu energii elektrycznej od wytwórców korzystających z tego systemu wsparcia. Zazwyczaj są to więksi gracze na rynku energetycznym, którzy mają obowiązek wspierania rozwoju OZE poprzez odkup energii po gwarantowanych cenach. Dzięki temu wytwórca nie musi martwić się o znalezienie odbiorcy jego energia jest automatycznie skupowana przez wyznaczonego sprzedawcę.
Dla kogo system FiT jest wciąż dostępny w 2026 roku?
System taryf gwarantowanych (FiT) w Polsce, choć ograniczony w swoim zasięgu, nadal pozostaje dostępny dla konkretnych technologii odnawialnych źródeł energii. Przede wszystkim jest on przeznaczony dla wytwórców energii elektrycznej z biogazu. Dotyczy to biogazu rolniczego, który powstaje w procesach fermentacji biomasy pochodzenia rolniczego, a także biogazu pozyskiwanego ze składowisk odpadów komunalnych oraz z procesów oczyszczania ścieków. Ponadto, z systemu FiT mogą nadal korzystać inwestorzy budujący instalacje hydroenergetyczne, czyli wykorzystujące energię płynącej wody.
System FiT obejmuje instalacje o zróżnicowanych mocach, ale z wyraźnymi limitami. Mikroinstalacje, czyli te o mocy nieprzekraczającej 50 kW, są objęte tym systemem. Podobnie jest w przypadku małych instalacji, których moc mieści się w przedziale od powyżej 50 kW do 500 kW. Ważne jest, aby podkreślić, że dla instalacji o większej mocy, przekraczającej 500 kW, ale nieprzekraczającej 1 MW, przewidziano inny mechanizm wsparcia, jakim jest Feed-in-Premium (FIP).
Odpowiadając wprost na pytanie: nowe instalacje fotowoltaiczne nie mogą już skorzystać z systemu Feed-in-Tariff w Polsce. Od 1 kwietnia 2022 roku dla wszystkich nowych prosumentów, którzy chcą zainwestować w fotowoltaikę i sprzedawać nadwyżki energii, obowiązuje system net-billingu. Jest to fundamentalna zmiana, która przekierowuje wsparcie dla tej popularnej technologii na inne tory.
Feed-in-Tariff kontra Net-billing: Który system jest bardziej opłacalny?
Kluczowa różnica między systemem Feed-in-Tariff (FiT) a net-billingiem leży w stabilności cen. FiT oferuje inwestorom niezmienność przychodów, ponieważ cena sprzedaży energii jest ustalona na cały okres obowiązywania gwarancji. To daje ogromne poczucie bezpieczeństwa i ułatwia prognozowanie zwrotu z inwestycji. Z kolei net-billing opiera się na zmiennych cenach rynkowych, które są ustalane godzinowo. Oznacza to, że wartość sprzedanej energii może się dynamicznie zmieniać, co wprowadza element niepewności do finansowych aspektów inwestycji w OZE.
Analizując opłacalność, gwarantowana cena w FiT może być znacznie korzystniejsza niż depozyt prosumencki w net-billingu, zwłaszcza w okresach niskich cen rynkowych energii. Dla inwestora, który ceni sobie przewidywalność i stabilność, FiT jest naturalnym wyborem, pod warunkiem, że jego instalacja kwalifikuje się do tego systemu. Rolnik posiadający małą biogazownię, który może liczyć na stałą cenę za sprzedaną energię przez 15 lat, może mieć pewniejsze przepływy pieniężne niż właściciel farmy fotowoltaicznej, której przychody zależą od wahań cen na rynku hurtowym energii.
Autokonsumpcja, czyli zużycie wyprodukowanej energii na własne potrzeby, odgrywa inną rolę w obu systemach. W net-billingu autokonsumpcja jest silnie promowana, ponieważ pozwala uniknąć zakupu energii z sieci po cenie rynkowej, która często jest wyższa niż cena, po której sprzedajemy nadwyżki. W systemie FiT autokonsumpcja nie jest tak kluczowa dla opłacalności, ponieważ główny przychód pochodzi ze sprzedaży całej wyprodukowanej energii po gwarantowanej cenie. Oczywiście, własne zużycie zawsze obniża rachunki za prąd, ale nie jest to główny motor napędowy opłacalności w FiT.
Studium przypadku: Rozważmy dwie hipotetyczne instalacje. Pierwsza to mała biogazownia o mocy 100 kW, która kwalifikuje się do systemu FiT. Załóżmy, że cena referencyjna dla tego typu instalacji wynosi 500 zł/MWh, co oznacza, że cena w FiT to 450 zł/MWh. Jeśli biogazownia pracuje z mocą przez 8000 godzin rocznie i sprzedaje całą wyprodukowaną energię, jej roczny przychód ze sprzedaży wyniesie 100 kW * 8000 h * 450 zł/MWh = 360 000 zł. Druga instalacja to farma fotowoltaiczna o mocy 1 MW, objęta systemem net-billingu. Załóżmy, że średnia roczna cena rynkowa energii wynosi 400 zł/MWh, a instalacja pracuje przez 1000 pełnych godzin rocznie (co jest uproszczeniem dla fotowoltaiki). Przy założeniu 100% sprzedaży do sieci, roczny przychód wyniesie 1000 kW * 1000 h * 400 zł/MWh = 400 000 zł. Jednakże, w przypadku fotowoltaiki, duża część energii jest produkowana w godzinach dziennych, kiedy ceny mogą być niższe, a także występuje autokonsumpcja. Co więcej, cena w FiT jest gwarantowana przez 15 lat, podczas gdy cena w net-billingu może się znacznie wahać, potencjalnie spadając poniżej 400 zł/MWh, co mogłoby obniżyć przychód farmy PV, podczas gdy przychód biogazowni pozostałby stabilny.
System Feed-in-Premium (FIP) – alternatywa dla większych instalacji
System Feed-in-Premium (FIP) stanowi alternatywny mechanizm wsparcia dla wytwórców energii elektrycznej z OZE, który jest przeznaczony dla instalacji o większych mocach, zazwyczaj od 500 kW do 1 MW. W przeciwieństwie do FiT, gdzie cena jest w pełni gwarantowana, FIP działa na zasadzie dopłaty do ceny rynkowej. Oznacza to, że wytwórca najpierw sprzedaje energię po cenie rynkowej, a następnie otrzymuje dodatkową premię, która uzupełnia tę cenę do ustalonego poziomu referencyjnego. Jest to rozwiązanie, które stara się połączyć stabilność z większą elastycznością rynkową.
Mechanizm "ujemnego salda" w FIP jest kluczowy dla zrozumienia jego działania. W sytuacji, gdy cena rynkowa energii elektrycznej jest niższa od ustalonej ceny referencyjnej, wytwórca otrzymuje dopłatę wyrównującą różnicę. Jest to właśnie ta "premia", która stanowi podstawę systemu FIP. Jednakże, jeśli cena rynkowa przekroczy cenę referencyjną, wytwórca nie otrzymuje już żadnej dopłaty, a jedynie przychód ze sprzedaży po cenie rynkowej. W skrajnych przypadkach, gdy cena rynkowa jest bardzo wysoka, może dojść do sytuacji "ujemnego salda" w sensie, że wytwórca nie otrzymuje premii, a jedynie przychód rynkowy, co może być mniej korzystne niż w systemie FiT, ale jednocześnie daje potencjalnie wyższe zyski w okresach wysokich cen.
Kwestie formalne i prawne – co trzeba wiedzieć o systemie FiT?
Aby móc skorzystać z systemu Feed-in-Tariff (FiT) w Polsce, konieczne było spełnienie określonych warunków formalnych i prawnych, które głównie dotyczyły terminu powstania instalacji oraz złożenia odpowiednich deklaracji. Kluczowe było, aby instalacja została wybudowana i zgłoszona do odpowiednich rejestrów w ściśle określonych ramach czasowych, które były precyzowane w kolejnych nowelizacjach Ustawy o odnawialnych źródłach energii. Bez spełnienia tych wymogów, inwestor nie mógł liczyć na objęcie go gwarantowanymi taryfami.
Wytwórcy energii objęci systemem FiT mają również pewne obowiązki sprawozdawcze i formalne wobec Urzędu Regulacji Energetyki (URE). Muszą oni regularnie składać raporty dotyczące ilości wyprodukowanej i sprzedanej energii, a także informować o wszelkich zmianach dotyczących ich instalacji. Te wymogi mają na celu zapewnienie przejrzystości systemu i kontrolę nad jego prawidłowym funkcjonowaniem. Niewypełnienie tych obowiązków może skutkować nałożeniem kar lub nawet utratą prawa do korzystania z systemu wsparcia.
Co do możliwości migracji między systemami wsparcia, sytuacja jest zazwyczaj ściśle uregulowana prawnie. W Polsce generalnie nie ma możliwości swobodnej migracji z systemu FiT do net-billingu ani odwrotnie, ani też między FiT a FIP, jeśli instalacja została już raz objęta danym systemem wsparcia. Oznacza to, że decyzja o wyborze systemu lub o tym, czy instalacja kwalifikuje się do FiT, jest decyzją ostateczną. Nowe instalacje, które nie spełniają warunków FiT, są kierowane do innych, aktualnie obowiązujących mechanizmów wsparcia.
Jaka przyszłość czeka systemy wsparcia OZE w Polsce?
Przyszłość systemów wsparcia OZE w Polsce jest dynamiczna i pełna niewiadomych. Choć system taryf gwarantowanych (FiT) w swojej pierwotnej, szerokiej formie dla nowych instalacji jest już przeszłością, nie można wykluczyć, że w przyszłości może on powrócić w zmodyfikowanej postaci lub dla specyficznych, niszowych technologii, które wymagają szczególnego wsparcia. Rozwój technologii i zmieniające się cele klimatyczne mogą wymusić ponowne spojrzenie na mechanizmy gwarantujące stabilność przychodów dla inwestorów w OZE.
Obecnie obserwujemy rosnące znaczenie innych kierunków rozwoju wsparcia dla OZE. Aukcje OZE stanowią podstawowy mechanizm wsparcia dla większych instalacji, gdzie producenci konkurują o kontrakt na sprzedaż energii, oferując najniższą cenę. Równocześnie, coraz większą rolę odgrywają społeczności energetyczne i klastry energii. Te formy współpracy lokalnej mogą w przyszłości wpływać na kształtowanie nowych, bardziej zdecentralizowanych mechanizmów wsparcia, które będą lepiej odpowiadać potrzebom lokalnych społeczności i promować efektywne wykorzystanie energii odnawialnej na mniejszą skalę.
