Gdy na zewnątrz robi się naprawdę zimno, wiele osób zaczyna sprawdzać, czy pompa ciepła nie korzysta już z dodatkowego ogrzewania. Pytanie, kiedy włącza się grzałka w pompie ciepła, ma jednak więcej niż jedną odpowiedź, bo sterownik bierze pod uwagę temperaturę zewnętrzną, zapotrzebowanie budynku, przygotowanie ciepłej wody i ewentualne awarie. Wyjaśniam, w jakich sytuacjach grzałka działa prawidłowo, ile może zużyć prądu i kiedy jej częste uruchamianie powinno skłonić do kontroli instalacji.
Grzałka uruchamia się wtedy, gdy pompa potrzebuje dodatkowego wsparcia
- Nie ma jednej uniwersalnej temperatury załączenia dla wszystkich pomp ciepła.
- Najczęstszym powodem jest zbyt mała moc pompy w stosunku do chwilowego zapotrzebowania budynku.
- Grzałka może wspierać ogrzewanie podczas mrozu, podgrzewania CWU i cyklu antylegionella.
- Krótkie uruchomienia są normalne, ale długa i częsta praca może oznaczać problem z ustawieniami lub instalacją.
- Grzałka oporowa zużywa około 1 kWh prądu na 1 kWh ciepła, dlatego nie powinna zastępować pompy bez wyraźnej potrzeby.
Grzałka nie ma jednej temperatury załączenia
Najprościej mówiąc, grzałka włącza się wtedy, gdy sama pompa ciepła nie może szybko dostarczyć wymaganej ilości ciepła. Nie oznacza to automatycznie awarii. Wbudowany element elektryczny jest przewidziany jako źródło pomocnicze, rezerwowe albo awaryjne.
Temperatura powietrza jest tylko jednym z parametrów. Sterownik analizuje także temperaturę zasilania instalacji, temperaturę powrotu, ustawioną krzywą grzewczą, temperaturę w zasobniku oraz czas potrzebny na osiągnięcie zadanej wartości. Dlatego w jednym domu grzałka może włączyć się przy -8°C, a w innym dopiero przy -15°C albo wcale.
Granica, przy której moc pompy staje się niewystarczająca, nazywana jest punktem biwalentnym. Nie jest to stała wartość dla całej branży, lecz parametr wynikający z mocy urządzenia, izolacji budynku, rodzaju ogrzewania i temperatury wymaganej przez instalację.
| Warunek | Co robi sterownik | Czy jest to normalne |
|---|---|---|
| Silny mróz i duże zapotrzebowanie na ciepło | Dołącza grzałkę do pracy pompy | Tak, jeśli zdarza się okresowo |
| Podgrzewanie CWU do wysokiej temperatury | Wspiera lub kończy nagrzewanie zasobnika | Tak |
| Odszranianie jednostki zewnętrznej | W zależności od modelu wykorzystuje grzałkę lub odwrócony obieg chłodniczy | Tak, ale nie każda pompa używa do tego grzałki |
| Awaria sprężarki albo obiegu chłodniczego | Przechodzi w tryb awaryjny | Tylko tymczasowo |
Z mojego punktu widzenia najwięcej nieporozumień bierze się z traktowania każdej pracy grzałki jako błędu. Jej obecność jest potrzebna, ale częstotliwość i długość pracy mówią znacznie więcej niż samo pojawienie się symbolu grzałki na wyświetlaczu.
W jakich sytuacjach sterownik uruchamia element elektryczny
Podczas silnych mrozów
Powietrzna pompa ciepła pobiera energię z powietrza zewnętrznego. Im niższa temperatura, tym trudniej ją odzyskać, a sprawność urządzenia spada. Jeśli zapotrzebowanie domu przekroczy aktualną moc pompy, sterownik może dołączyć grzałkę, aby utrzymać temperaturę w pomieszczeniach.
Grzałka nie musi wtedy pracować przez cały czas. W wielu urządzeniach jest załączana stopniowo, na przykład najpierw część o mocy 3 kW, a dopiero później kolejny stopień. Takie sterowanie ogranicza pobór prądu i pozwala pompie nadal pokrywać możliwie dużą część zapotrzebowania.
Przy intensywnym podgrzewaniu ciepłej wody
Ogrzewanie domu zwykle wymaga niższej temperatury wody niż przygotowanie ciepłej wody użytkowej. Gdy zasobnik ma zostać nagrzany do wysokiej temperatury, sprężarka może pracować mniej efektywnie. Wtedy grzałka wspiera końcowy etap podgrzewania.
Dotyczy to również funkcji antylegionella, czyli okresowego wygrzewania zasobnika w celu ograniczenia ryzyka namnażania bakterii. W zależności od programu i producenta woda może być podgrzewana do około 60°C lub innej wartości określonej w instrukcji. Taki cykl zwykle trwa krótko i nie powinien być mylony z codzienną pracą grzałki na potrzeby ogrzewania.
Podczas odszraniania i ochrony instalacji
Jednostka zewnętrzna może pokrywać się szronem, zwłaszcza przy wilgotnej pogodzie w okolicach 0°C. Pompa odwraca wtedy obieg chłodniczy, aby ogrzać wymiennik i usunąć lód. W niektórych konstrukcjach dodatkowa grzałka chroni tacę ociekową lub odpływ kondensatu przed zamarzaniem.
Nie każda grzałka widoczna w menu odpowiada za ogrzewanie pomieszczeń. W instalacji mogą znajdować się osobne elementy do zasobnika CWU, tacy ociekowej, karteru sprężarki albo obiegu centralnego ogrzewania. Przy diagnozie trzeba więc sprawdzić, który obwód faktycznie pobiera energię.
Przeczytaj również: Zakaz wjazdu diesli do Warszawy - Czy Twój samochód spełnia normy?
W trybie awaryjnym
Jeśli pompa wykryje błąd sprężarki, zbyt niskie ciśnienie czynnika, problem z przepływem lub inną usterkę, może przełączyć się na ogrzewanie elektryczne. To rozwiązanie ma utrzymać podstawowy komfort do czasu przyjazdu serwisu, a nie zapewniać ekonomiczną pracę przez wiele tygodni.
Jak dużo prądu zużywa grzałka w pompie ciepła
Grzałka oporowa zamienia prąd bezpośrednio w ciepło. Jeśli ma moc 3 kW i działa przez godzinę, pobierze około 3 kWh energii elektrycznej. Przy grzałce 6 kW będzie to 6 kWh w ciągu godziny pracy.
Dla porównania pompa ciepła może w określonych warunkach dostarczyć 3 kWh ciepła z około 1 kWh prądu, jeśli jej współczynnik COP wynosi 3. To pokazuje, dlaczego grzałka powinna być dodatkiem, a nie głównym źródłem ogrzewania. Jej krótkie załączenie nie musi znacząco podnieść rachunków, ale wielogodzinna praca każdego dnia już tak.
| Moc grzałki | Zużycie w ciągu 1 godziny | Zużycie w ciągu 5 godzin |
|---|---|---|
| 3 kW | około 3 kWh | około 15 kWh |
| 6 kW | około 6 kWh | około 30 kWh |
| 9 kW | około 9 kWh | około 45 kWh |
To wyliczenie pokazuje zużycie energii, a nie koszt, ponieważ cena jednej kilowatogodziny zależy od taryfy, opłat dystrybucyjnych i umowy ze sprzedawcą. Przy instalacji fotowoltaicznej rachunek może wyglądać inaczej, ale energia zużyta przez grzałkę nadal jest rejestrowana przez system.
Nie radzę wyłączać grzałki na stałe tylko po to, aby obniżyć rachunki. Może to doprowadzić do spadku komfortu, problemów z przygotowaniem CWU albo zadziałania zabezpieczeń. Rozsądniej jest sprawdzić, dlaczego sterownik tak często po nią sięga.
Jak sprawdzić, czy jej praca jest prawidłowa
Pierwszym krokiem jest odczyt historii pracy w sterowniku. W zależności od modelu można znaleźć tam czas działania grzałki, liczbę uruchomień, zużycie energii albo osobne wskazania dla CO i CWU. Ikona na ekranie często pokazuje tylko fakt załączenia, bez informacji o tym, jak długo element pracował.
Pomocne są także obserwacje z kilku dni. Zapisz temperaturę na zewnątrz, temperaturę zasilania, czas pracy grzałki i sytuację, w której się uruchomiła. Jednorazowe załączenie przy dużym mrozie albo podczas cyklu antylegionella zwykle nie jest powodem do obaw.
- Normalne są krótkie uruchomienia przy dużym mrozie, dogrzewaniu CWU i odszranianiu.
- Niepokojąca jest praca grzałki przez wiele godzin przy umiarkowanej temperaturze zewnętrznej.
- Sygnałem ostrzegawczym jest również sytuacja, w której pompa nie osiąga zadanej temperatury bez stałego wsparcia elektrycznego.
- Wymaga kontroli częste przechodzenie w tryb awaryjny lub pojawianie się kodów błędów.
Trzeba też sprawdzić podstawy, czyli czystość filtrów, przepływ wody, ciśnienie w instalacji, drożność odpływu skroplin i ustawienia krzywej grzewczej. Nieprawidłowy przepływ albo zbyt wysoka temperatura zasilania może sprawić, że grzałka będzie uruchamiała się wcześniej, nawet gdy sama pompa jest sprawna.
Co zrobić, gdy grzałka włącza się zbyt często
Najpierw porównałbym ustawiony punkt biwalentny z rzeczywistymi warunkami pracy. Zbyt ostrożne ustawienie może powodować załączanie grzałki przy temperaturze, przy której pompa nadal mogłaby samodzielnie ogrzewać budynek. Z kolei ustawienie zbyt niskiej granicy może pogorszyć komfort podczas mrozów.
Drugą sprawą jest krzywa grzewcza. Jeżeli wymusza ona bardzo wysoką temperaturę zasilania, pompa pracuje z niższą sprawnością i szybciej potrzebuje wsparcia. W domu z ogrzewaniem podłogowym zwykle łatwiej utrzymać ekonomiczną pracę niż w instalacji wymagającej wysokiej temperatury na grzejnikach.Warto także sprawdzić dobór urządzenia. Pompa przewymiarowana może często się włączać i wyłączać, a niedowymiarowana będzie potrzebowała grzałki podczas większej części zimy. Sama moc nominalna z katalogu nie wystarcza, bo liczy się jej wydajność przy konkretnej temperaturze zewnętrznej i wymaganej temperaturze zasilania.
Jeżeli grzałka działa długo mimo dodatniej temperatury na zewnątrz, nie zmieniałbym samodzielnie wielu parametrów naraz. Najpierw odczytaj historię błędów i zużycia, a potem poproś instalatora o sprawdzenie przepływu, czujników oraz ustawień sterownika. Taka kolejność zwykle prowadzi do przyczyny szybciej niż przypadkowe wyłączanie kolejnych funkcji.
Najważniejszy jest czas pracy, nie samo załączenie
Grzałka w pompie ciepła nie jest przeciwnikiem energooszczędnego ogrzewania. Pełni funkcję zabezpieczenia i chwilowego wsparcia, szczególnie podczas mrozów, wygrzewania zasobnika oraz awarii.
Za prawidłową uznałbym pracę krótką, uzasadnioną konkretnym zdarzeniem i zgodną z logiką sterownika. Jeśli element elektryczny działa długo, często i bez wyraźnej przyczyny, trzeba szukać problemu w ustawieniach, hydraulice, doborze mocy albo stanie technicznym urządzenia.
Najlepszym punktem odniesienia pozostaje instrukcja konkretnego modelu oraz historia pracy instalacji. To właśnie te dane pokazują, czy grzałka rozsądnie pomaga pompie ciepła, czy też niepotrzebnie przejmuje jej zadanie.
